Rewizja EN 197-1 — cement i spoiwa pierwsze w kolejce nowego CPR. Co zmienia się w systemach 1+ i 2+

Rewizja EN 197-1 — najczęściej powoływanej normy cementowej w Europie — jest pierwszym konkretnym krokiem wdrażania nowego CPR. Od 8 stycznia 2026 r. stosuje się rozporządzenie (UE) 2024/3110, które zastąpiło rozporządzenie 305/2011, a decyzja wykonawcza C(2025) 4828 z 28 lipca 2025 r. zleca CEN rewizję ośmiu norm zharmonizowanych — wszystkie dotyczą cementów, wapna budowlanego i spoiw hydraulicznych. Dla producentów oznacza to pierwszy konkretny harmonogram przejścia na wymagania nowego CPR — i potwierdzenie, że certyfikacja zakładowej kontroli produkcji (ZKP) pozostaje rdzeniem systemu.

Które normy i w jakich terminach

Wniosek normalizacyjny obejmuje rewizję ośmiu norm zharmonizowanych oraz opracowanie jednego raportu technicznego. Terminy przyjęcia przez europejskie organizacje normalizacyjne:

Norma	Zakres	Termin przyjęcia przez CEN
EN 197-1	Cement powszechnego użytku	30 czerwca 2027
EN 16908	Deklaracje środowiskowe wyrobu — uzupełniające zasady kategoryzacji dla cementu i wapna	30 czerwca 2027
EN 413-1	Cement murarski	31 grudnia 2027
EN 459-1	Wapno budowlane	31 grudnia 2027
EN 15368	Spoiwa hydrauliczne do zapraw murarskich i betonu niekonstrukcyjnego	31 grudnia 2027
EN 14216	Cement specjalny o bardzo niskim cieple hydratacji	30 czerwca 2028
EN 14647	Cement glinowo-wapniowy	30 czerwca 2028
EN 15743	Cement supersiarczanowy	30 czerwca 2028
EN 13282	Hydrauliczne spoiwa drogowe	30 czerwca 2028
Raport techniczny: cement aktywowany alkalicznie	Identyfikacja charakterystyk i metod oceny	31 grudnia 2027

Każda zrewidowana norma otrzyma w tytule człon „ocena i deklaracja właściwości użytkowych” (ang. performance assessment and declaration) — bo to przestaje być wyłącznie norma wyrobu, a staje się kompletnym narzędziem oceny pod CPR.

Co zmieni się w treści norm

Załącznik II decyzji C(2025) 4828 określa, co nowe normy muszą zawierać. Cztery elementy mają bezpośrednie znaczenie dla producentów:

1. Charakterystyki środowiskowe całego cyklu życia. Normy mają wskazać i wyliczyć wszystkie istotne elementy efektywności środowiskowej wyrobu — spójnie z załącznikiem II rozporządzenia 2024/3110 i z horyzontalną normą deklaracji środowiskowych dla wyrobów budowlanych. Dla cementu i wapna uzupełniające zasady kategoryzacji określi zrewidowana EN 16908. Deklaracja właściwości środowiskowych przestaje być dobrowolna — staje się częścią deklaracji właściwości użytkowych i zgodności.

2. Wymagania zakładowej kontroli produkcji opisane w normie. Zrewidowane normy mają opisywać mającą zastosowanie zakładową kontrolę produkcji — wymagania ogólne i wymagania właściwe dla danego wyrobu. Zakres oceny ZKP będzie więc wynikał wprost z treści normy, a nie wyłącznie z załącznika ZA jak dotychczas.

3. Deklarowanie wartości liczbowych według jednolitych zasad. Wartość deklarowana ma być wyrażona punktem statystycznym (np. fraktylem) z przedziałem ufności, w jednostkach SI, z określoną metodą zaokrąglania. To ujednolica sposób, w jaki wyniki badań z ZKP przekładają się na deklarowane właściwości.

4. Cyfrowy format deklaracji. Normy mają zapewnić, by deklaracja właściwości użytkowych i zgodności była zdigitalizowana w formacie czytelnym dla człowieka i maszyny — gotowym do włączenia do cyfrowego paszportu produktu budowlanego (art. 75 rozporządzenia 2024/3110).

Systemy 1+ i 2+ — kto ocenia co

W rodzinie cementów, wapna i spoiw hydraulicznych obowiązują dwa najwyższe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych:

Element oceny	System 1+ (cement)	System 2+ (wapno hydrauliczne, spoiwa drogowe)
Zakładowa kontrola produkcji	producent	producent
Badania próbek według planu badań	producent	producent
Wstępna inspekcja zakładu i ZKP	jednostka notyfikowana	jednostka notyfikowana
Ciągły nadzór i ocena ZKP	jednostka notyfikowana	jednostka notyfikowana
Badania sondażowe próbek pobranych przed wprowadzeniem do obrotu	jednostka notyfikowana	—
Dokument wydawany przez jednostkę	certyfikat stałości właściwości użytkowych	certyfikat zgodności ZKP

W obu systemach fundamentem jest udokumentowana, ciągła zakładowa kontrola produkcji: nadzór nad surowcami, plan badań, kryteria zgodności, wyposażenie pomiarowe z potwierdzoną kalibracją, zapisy i działania po wyniku poza kryterium. Rozporządzenie 2024/3110 utrzymuje ten układ i dodaje system 3+ dla weryfikacji charakterystyk środowiskowych — przypisanie systemów do poszczególnych rodzin wyrobów określą akty Komisji towarzyszące publikacji nowych norm.

Co powinien zrobić producent w 2026 roku

Dotychczasowe normy zharmonizowane pozostają podstawą oceny do czasu zastąpienia ich nowymi specyfikacjami i upływu okresów współistnienia — certyfikaty wydane według EN 197-1:2011 czy EN 13282-1:2013 zachowują ważność pod warunkiem pozytywnych wyników nadzoru. Harmonogram rewizji pozwala jednak zaplanować przejście bez presji czasu:

• Przegląd systemu ZKP pod kątem kompletności zapisów — nowe normy będą wymagać ciągłości zapisów z kontroli produkcji jako wejścia do deklaracji wartości statystycznych. Luki w zapisach z lat 2026–2027 będą trudne do uzupełnienia wstecz.
• Inwentaryzacja danych środowiskowych — zużycie energii, paliw i surowców na poziomie zakładu to dane wejściowe do przyszłej deklaracji charakterystyk środowiskowych. Producenci, którzy dysponują deklaracją środowiskową wyrobu według EN 15804, mają ten etap w znacznej części za sobą.
• Śledzenie prac CEN/TC 51 — komitet odpowiedzialny za normy cementowe publikuje projekty do ankiety powszechnej; etap ankiety to ostatni moment na zgłoszenie uwag przez krajowe komitety normalizacyjne.

Certyfikacja ZKP w ITC — systemy 1+ i 2+

ITC, a.s. Zlín jest jednostką notyfikowaną nr 1023 w zakresie rozporządzenia o wyrobach budowlanych. Notyfikacja obejmuje wszystkie normy z pierwszego wniosku normalizacyjnego nowego CPR:

• system 1+ — cementy powszechnego użytku (EN 197-1), cementy murarskie (EN 413-1), cementy specjalne (EN 14216, EN 14647, EN 15743) oraz dodatki typu II do betonu (EN 450-1, EN 15167-1),
• system 2+ — wapna hydrauliczne (EN 459-1), hydrauliczne spoiwa drogowe (EN 13282-1, EN 15368), a ponadto kruszywa (EN 12620, EN 13043, EN 13242), mieszanki mineralno-asfaltowe (EN 13108), asfalty (EN 12591, EN 14023), prefabrykaty betonowe, konstrukcje stalowe i aluminiowe (EN 1090-1), drewno konstrukcyjne (EN 14081-1, EN 14250) i geosyntetyki (EN 13249 i kolejne części serii).

Proces certyfikacji — wstępna inspekcja zakładu i ZKP, ocena dokumentacji, coroczny nadzór — opisujemy na stronie certyfikacji ZKP. Pełny obraz zmian wprowadzanych przez nowe rozporządzenie — cyfrowy paszport produktu, obowiązki środowiskowe, harmonogram — znajduje się na stronie certyfikacji wyrobów budowlanych według CPR 2024/3110 oraz w omówieniu zmian nowego CPR. Wycenę certyfikacji w systemie 1+ lub 2+ można zamówić przez formularz wyceny — odpowiadamy w ciągu 24 godzin roboczych.

Zdjęcie: wieża wymienników ciepła, Cementownia Rudniki — autor Trabin2, licencja CC BY-SA 4.0.